Nieuwsfront

Is dit het begin van een verandering?

Sinds het overlijden van George Floyd is de wereld opgestaan tegen racisme en politiegeweld. Dit was de druppel die de emmer deed overlopen. Maar wanneer komen mensen eigenlijk in opstand en hoe zit dit in Nederland? 

Het begin van een opstand

Soms lijkt het alsof de bom ineens barst, maar hier is vaak al meer aan vooraf gegaan dan dat er met het blote oog te zien is. Zo zijn sommige demonstraties voorspelbaar en andere niet. Jacquelien van Stekelenburg, hoogleraar Sociale Verandering en Conflict aan de VU Amsterdam, vertelt het verschil. “Bij de financiële crisis van 2008 tot 2009 bijvoorbeeld, zag je een duidelijke piek in het aantal demonstraties. Dat noemen we voorspelbare demonstraties. Regeringen nemen allerlei bezuinigingsmaatregelen en de burgers reageren daar op door middel van een demonstratie.” Dit is één vorm van een soort demonstratie. Daarnaast heb je ook nog onvoorspelbare demonstraties die je niet ziet aankomen. Black Lives Matter-demonstraties zijn hier weer een voorbeeld van. “Dit is puur incident driven. Er gebeurt iets waarop mensen dan vrijwel direct reageren in de vorm van een demonstratie. In dit geval is het met een domino effect overal aangeslagen en wordt het probleem als wereldwijd beschouwd, waardoor er dan ook massaal gedemonstreerd wordt.” 

Wanneer mensen massaal samenkomen om te demonstreren, gaat het om een collectieve verontwaardiging en een gedeelde frustratie rondom een thema. Zoals racisme en ongelijkheid in dit geval. Als er een incident plaatsvindt wat met dat gevoelige thema te maken heeft, laait de woede vaak weer op. 

Verandering in de maatschappij

Of demonstraties nou leiden tot een kentering in de maatschappij is de grote vraag. Het is en blijft moeilijk te meten, maar over de jaren heen kun je wel zien wat de effecten zijn geweest van een aantal grote demonstraties. De zwarte pieten discussie is een goed voorbeeld van een effectief protest over de jaren heen. “Bij de zwarte pieten discussie kun je zien dat er van jaar tot jaar steeds meer mensen bijkomen die vinden dat zwarte piet inderdaad niet meer zwart zou moeten zijn. Het effect van de demonstraties die in 2013 weer fel van start zijn gegaan, blijft het hele jaar door sudderen, ook al zijn er niet het hele jaar door demonstraties over dat onderwerp”, zegt Jacquelien. Dit betekent dat de demonstratie een culturele verandering teweeg brengt. Het doel van de demonstranten is dan ook om een verandering bij het publiek te bewerkstelligen. Uiteindelijk heeft de traditionele zwarte piet ook plaats moeten maken voor een gekleurde piet om racisme uit te sluiten. Dit is allemaal het werk van de demonstraties tegen de zwarte piet. 

Je stem laten horen

Om een kans te krijgen op een mogelijke verandering in de maatschappij is het laten horen van je stem heel belangrijk. Nederland kent de organisatie Internationale Socialisten. Het is  een revolutionaire partij die zich als activisten constant bezig houden met het creëren van een ideale maatschappij zonder fascisme, oorlog, seksisme, homofobie en racisme. Ewout van den Berg is landelijk coördinator van deze organisatie en legt uit waarom zij nog altijd strijden voor het realiseren van idealisme. “Voorgaande jaren zijn er ook al verschillende demonstraties waar wij aanwezig zijn geweest, maar dan kleinschaliger. Je ziet dat het uiteindelijk samen ophoopt en dit de boodschap weer versterkt. De Black Lives Matter-beweging is tenslotte al opgekomen in 2013. Het gaat er niet om dat elke demonstratie groots en massaal is. Als je vaker je punt maakt en je je meerdere keren laat horen, kan dat samen van grote betekenis zijn uiteindelijk. Alleen zie je dat effect soms pas jaren later.” De Black Lives Matter-beweging heeft nu, zes jaar later, haar hoogtepunt bereikt. Zien demonstreren, doet demonstreren. Wereldwijd wordt de beweging overgenomen. Het thema van de protesten wordt soms veranderd en aangepast. In Nederland zie je het ook gebeuren. Hier wordt vooral de focus gelegd op racisme en niet zozeer op politiegeweld, aangezien politiegeweld hier een minder groot probleem is ten opzichte van de VS. Bewegingen worden op deze manier dus ook aangepast en ingevuld naar de eigen omstandigheden in een bepaald land. 


Lees ook: Black Lives Matter protest Rotterdam


Media

Door de jaren heen heeft de media een steeds grotere invloed gekregen op onze denkwijze over de wereld. Hoe en wat er in de media verschijnt, nemen wij tot ons en verspreiden wij weer verder naar elkaar. De media is dan ook de duivel en de engel in één als het aankomt tot demonstraties. Volgens Jacquelien is het belangrijk dat je als beweging in het nieuws komt. “Wanneer je een protest begint, is het belangrijk dat mensen het over je gaan hebben. Je moet onder de aandacht komen, om ofwel de politiek te beïnvloeden, ofwel de cultuur.” Aan de andere kant is het ook belangrijk op wat voor manier de beweging in de media wordt weergegeven. Het kan een negatieve wending krijgen waardoor de beweging niet veel verder groeit. Als het positief wordt neergezet, heeft dat veel invloed op de eventuele positieve reacties en effecten bij de burgers én de politiek. Zo heb je meer kans om je uiteindelijke doel van je protest te bereiken of om in ieder geval stappen te maken. 

Coördinator Ewout ziet ook dat er soms een soort van vraag wordt gesteld van wie er nou het meest benadeeld wordt in deze samenleving. Hij denkt dat dit een verkeerde vraag is en dat we dit heel anders zouden moeten bekijken. “De organisatie Combahee River Collective, een groep van met name zwarte lesbiennes en feministen uit de jaren 70, schreef een verklaring over de vraag hoe we moeten omgaan met de verschillende groepen die geraakt worden door racisme, onderdrukking, etcetera. Hun antwoord daarop was om zichtbaar te maken hoeveel verschillende groepen er geraakt worden. Het is verkeerd om te kijken wie er nou ‘het ergste geraakt is’. Zo zet je verschillende groepen tegenover elkaar, terwijl ze eigenlijk dezelfde belangen hebben.” Op deze manier creëer je het omgekeerde van wat je zou willen bereiken. Het is daarom ook belangrijk dat de generatie van nu zelf hun standpunten en verhalen delen op hun eigen social media. Dat bestond vroeger nog niet. Nu kan iedereen zijn eigen verhaal laten horen en ben je niet alleen meer afhankelijk van de traditionele media. Er is nu ruimte voor iedereen om zijn of haar stem te laten gelden. 

Kentering

De grote vraag van de kentering blijft. Is het realistisch om te denken dat de Black Lives Matter-beweging voor een kantelpunt zorgt in onze maatschappij? “Het gevaarlijke bij deze massale demonstraties is dat we soms een groots gevoel krijgen en denken dat er een kentering komt”, zegt Ewout. “Dit is helaas niet altijd het geval. Om dingen blijvend te verankeren heb je altijd machtsvorming nodig. In Nederland is met name extreem-rechts dominant. De partijen van Wilders en Baudet zijn aardig in opmars en die hebben een orde en veiligheidsagenda. Zij zijn voor het verruimen van de bevoegdheid op wapens bij de boa’s en de politie. Dit zou een zorgelijke ontwikkeling zijn in het subjectieve vrijheidsgevoel.” 

Zoals experts in conflicten het over de afgelopen jaren zien, is dat het onderwerp racisme zo nu en dan weer onder een vergrootglas komt te liggen door een protest. Rond deze periodes wordt altijd alles afgewogen om vooral het thema racisme hoog op de agenda te houden. Wat je vaak een paar weken later ziet, is dat het ‘oud nieuws’ is en het er allemaal niet zo dik meer bovenop ligt. Zo verwachten Ewout en Jacquelien beide dat de gevallen van politiegeweld en racisme hoogstwaarschijnlijk weer zullen toenemen als de aandacht over een tijd weer verplaatst wordt. “Nu denk je misschien dat het geen zin heeft om te demonstreren of om überhaupt in protest te gaan, maar dat heeft het absoluut wel”, vertelt Ewout. “Langzaam maar zeker maak je kleine stappen en zie je vooral culturele veranderingen. Politieke veranderingen blijven altijd een stuk ingewikkelder, omdat het over een grotere macht gaat. Maar wij als mensen beïnvloeden elkaar en maken deze wereld steeds een beetje beter. Samen bereiken wij acceptatie van elkaar, ongeacht ras, kleur, achtergrond, beperking of wat dan ook. De kracht en macht van ons samen is machtiger dan wat dan ook, laten we dit samen volhouden.” 

One thought on “Is dit het begin van een verandering?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *